Alter ego w MOCAK-u

W krakowskim MOCAK-u od lutego można zobaczyć interesującą wystawę, na której zaprezentowano jedną z najgłośniejszych prac Lynn Hershman Leeson. Artystka od lat próbuje rozwiązać problem osoby, która buduje wokół siebie swoje własne, często bardzo ekstrawaganckie alter-ego. Kim jest osoba, która jest w stanie stworzyć mur iluzji, który będzie odpowiadał potrzebom i oczekiwaniom szerokiej rzeszy publiczności na całym świecie? Najpewniej osoba ta ma wrodzone predyspozycje do wcielania się w różne role, ale wewnątrz jest zwykłym człowiekiem, z normalnymi problemami, słabostkami i drobnymi radościami.

Na świecie istnieje mnóstwo ludzi posiadających tzw. fałszywą tożsamość. Najczęściej są to osoby związane w pewien sposób z show-biznesem. Najlepszym tego przykładem jest piosenkarka, Lady Gaga, która swoimi oryginalnymi, często szokującymi kreacjami, wzbudza zainteresowanie. Jedni ją kochają, inni nienawidzą, ale najważniejsze jest to, że jest ona na ustach wszystkich. To ją interesuje, dlatego też podejmuje kolejne kroki na drodze do budowania coraz bardziej ekstremalnego alter ego. Tylko w ten sposób można chyba w dzisiejszych, trudnych czasach, sprostać oczekiwaniom znudzonej publiczności. Bardzo ważne jest też i to, że barwne kreacje i różne role, w które wciela się artystka Lady Gaga, skutecznie maskują szarość dnia codziennego i prywatność kobiety, która ma takie a nie inne alter ego.

W Krakowie w Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK przedstawiono mniej zaawansowaną pracę Lynn Hershman Leeson. Wszyscy odwiedzający MOCAK mieli okazję zobaczyć fotograficzny cykl „Roberta Breitmore”, który powstał jakiś czas temu, w latach 1974-1978. Na przestrzeni wskazanych lat, Leeson postanowiła przybrać dla siebie nową tożsamość. Stworzyła więc alter ego Roberty Breitmore. Aby urealnić swoją przemianę w inną osobę, zmieniła jednocześnie wszystko w swoim wyglądzie – począwszy od uczesania, a na ubraniach kończąc. Porównując Lynn Hershman Leeson i Robertę Breitmore widać, że są to zupełnie dwie różne osoby.

Lynn Hershman Leeson to szczególna artystka, która uprawia sztukę feministycznego wideo-artu. Mało jest przedstawicieli tego nurtu, bynajmniej takich, których sława dotarłaby również do Polski. Leeson to Amerykanka, której sztuka budzi emocje i skłania do myślenia. Swoim działaniom Leeson nadaje oryginalny rys wprowadzając do nich aspekt interaktywności. Dzięki temu oglądający jej dzieła mogą czasem odnieść wrażenie, że w rzeczywistości biorą w nich udział, a nie tylko są biernymi obserwatorami wydarzeń. Artystka aktywnie funkcjonuje w tym dziwacznym prądzie sztuki już od końca lat 70-tych. Wtedy też postanowiła zbudować dla siebie „fałszywą postać” Roberty, w którą wcielała się przez 4 lata. Takimi eksperymentami Leeson stara się wybadać, na ile jest ona w stanie zmanipulować jednostkowe istnienie. Pokazuje w swoich pracach, że nierzadko ludzka egzystencja jest wypadkową spełnianych na społeczne zamówienie oczekiwań. Jesteśmy i robimy to, czego chcą od nas inni, a nie tylko to, na co sami mamy ochotę. Leeson w swojej twórczości bardzo często podejmuje się krytyki mass mediów, które wpływają na utrwalanie w społeczeństwie pewnych, krzywdzących stereotypów. Jest to ważny wątek we wszelkich poczynaniach artystki. Opowiada się ona za indywidualną oceną i postrzeganiem ludzi oraz zjawisk, jakie nas otaczają. Nie można ulegać powszechnym poglądom, ponieważ nie zawsze mają one rzeczywiście pokrycie w rzeczywistości. Leeson walcząc ze stereotypami, których pełno w masowych mediach, stworzyła projekt LORNA. Obejmował on wykreowanie postaci cierpiącej na agorafobię kobiety. Z uwagi na newsy telewizyjne, które niejednokrotnie są bardzo brutalne i wręcz ociekające krwią, kobieta boi się przekroczyć próg własnego domu. Odbiorcy projektu LORNA autorstwa Leeson, mieli możliwość zadecydowania, jak dalej potoczą się losy kobiety. Tytułowa Lorna mogła popełnić samobójstwo lub strzelać do telewizora. Sam projekt wzbudził wiele emocji wśród jego uczestników, na czym najbardziej zależało samej artystce. Z resztą, wychodzi ona z założenia, że sztuka ma wywoływać reakcję ze strony widzów, a reakcja ta będzie tym silniejsza, im bardziej widz zostanie zaangażowany w sztukę uprawianą przez artystę.

W ciągu kolejnych czterech lat artystka przeszła całkowitą przemianę. Została ona zapisana na fotografiach, zaprezentowanych w Krakowie. Wystawę zatytułowano „Ja jako Roberta”. Na zdjęciach widać relacje pomiędzy fikcyjną osobą Roberty, a ówczesną rzeczywistością. Są one świadectwem rozmaitych zdarzeń, jakie dotykały postać Roberty. Patrząc na krakowską wystawę można odnieść wrażenie, że widzimy galeryjny odpowiednik współczesnych blogów. Jest to więc fotograficzny pamiętnik, który pozwala prześledzić codzienne życie stworzonej przez Leeson postaci Roberty. Na internetowych blogach poniekąd obserwujemy, co dzieje się z autorami, ale część z nas w ogóle nie zdaje sobie sprawy z faktu, że ich życie opisane w kolejnych notkach na blogu może być jedynie wytworem ich wyobraźni. Wcale nie jest powiedziane, że to, co opisują na blogu jest prawdą. Zdarza się nawet, że to mężczyzna podający się za kobietę opisuje codzienne sytuacje z życia wzięte.

Wystawę o „fałszywej tożsamości” można oglądać w MOCAK-u w dniach od 16 lutego do 29 kwietnia 2012 roku.