Jacek i Rafał Malczewscy w Muzeum Narodowym w Gdańsku

W połowie października tego roku w Gdańsku, w Muzeum Narodowym w Zielonej Bramie, została otwarta szczególna wystawa pod tytułem „Jacek i Rafał Malczewscy”. Chyba nikomu nie trzeba przypominać, kim był Jacek Malczewski i jakie ma on zasługi dla sztuki Młodej Polski. W tamtych czasach był on naczelnym portrecistą i alegorystą. Jest postrzegany jako wielki malarz, obdarzony oryginalnym, niepowtarzalnym talentem. Niewiele osób wie, że jego syn – Rafał Malczewski odziedziczył wybitny talent po ojcu. Wystawa w Gdańsku ma to wszystkim pokazać i przypomnieć. Można było na niej zobaczyć ponad 100 płócien zarówno ojca, jak i syna. Obrazy zostały umieszczone w tej samej przestrzeni, dzięki czemu widzowie mogli przekonać się, jak bardzo styl malarstwa Jacka Malczewskiego jest tożsamy ze stylem uprawianym przez jego syna Rafała. Słowem, niedaleko pada jabłko od jabłoni.

Na gdańskiej wystawie w Muzeum Narodowy w Zielonej Bramie, można było podziwiać kilkadziesiąt obrazów Jacka Malczewskiego, które pochodziły w zasadzie ze wszystkich okresów jego twórczości. Prezentowały one, oczywiście w najbardziej ogólnym zarysie, wszystkie artystyczne fascynacje, jakim oddawał się malarz. Były to rodzinne portrety, sceny rodzajowe, a z drugiej strony również alegoryczne przedstawienia mitycznych i fantastycznych stworzeń. Większość obrazów liczy sobie ponad 100 lat. Porażają one widza niesamowitą wprost kolorystyką. Jest to tylko jeden z naprawdę wielu powodów, dla których koniecznie trzeba było zobaczyć ekspozycję trójmiejskiego oddziału Muzeum Narodowego, które przedstawiało obrazy Malczewskich. Na obrazach Jacka Malczewskiego można zobaczyć żywe kolory, takie jak soczyste zielenie czy płomienne róże. Wszyscy, którzy widzieli wystawę i jego płótna byli zgodni co do tego, że Jacek Malczewski bardzo skutecznie rozwiewa swoją sztuką szarość dnia codziennego, zwłaszcza późnią jesienią, kiedy wszystko na dworze jest nudne i bezbarwne.

Twórczość Rafała Malczewskiego, syna znanego ojca, również była jak najbardziej godna uwagi. W zestawieniu z płótnami seniora Malczewskiego, prace Rafała przedstawiały się imponująco. Mało kto rzeczywiście zna twórczość Rafała Malczewskiego. Kiedy słyszy się nazwisko „Malczewski” najczęściej kojarzy się ono z imieniem Jacek, a nie Rafał. Patrząc na obrazy Rafała Malczewskiego wyraźnie widać, że artysta ten inspirował się sztuką swego ojca. W jego pracach podejmowana jest ojcowska fascynacja żywymi kolorami. Jednakże, Rafał wyrobił swój własny styl w malarstwie, dowodząc, że jest pełnoprawnym artystą i indywidualistą. Przełamał młodopolską atmosferę, która przebija przez niemalże wszystkie płótna Jacka Malczewskiego.

Rafał Malczewski w swoich dziełach inspirował się światowym ekspresjonizmem, a z drugiej strony awangardą, jaka panowała w Związku Radzieckim. W jego dziełach można było zobaczyć pejzaże śląskich kopalń i hut z lat 30-tych ubiegłego wieku, które zostały zestawione ze znakomitymi w wyrazie i kresce, geometryzującymi portretami.
Wystawa Jacka i Rafała Malczewskiego w Gdańsku była doskonałą okazją do zobaczenia pejzaży tatrzańskich Rafała. Jednym z najbardziej charakterystycznych jego dzieł jest obraz zatytułowany „Auta na tle pejzażu zimowego”.

Łącznie w trójmiejskim Muzeum Narodowy w Zielonej Bramie można było zobaczyć aż 110 dzieł autorstwa ojca i syna – Jacka i Rafała Malczewskiego. Ekspozycja, jak twierdzą krytycy i kuratorzy, stanowiła bardzo kompetentny i kompletny przekrój przez twórczość Malczewskich. Zobrazowała ona, że doszło do międzypokoleniowego, artystycznego porozumienia pomiędzy ojcem a synem, a jednocześnie, że twórczość Jacka i Rafała Malczewskich podążała szlakiem własnych, zupełnie unikalnych inspiracji.

Jedynym minusem organizacyjnym wystawy Rafała i Jacka Malczewskich było to, że Muzeum Narodowe w Zielonej Bramie w Gdańsku przeznaczyło na zaprezentowanie odwiedzającym całej ekspozycji stanowczo zbyt mało miejsca. Nagromadzono obrazy jeden przy drugim, także część z nich zlewała się ze sobą. Nie sprzyjało to bynajmniej odpowiedniemu odbiorowi sztuki. Niektóre dzieła Malczewskich naprawdę trudno było właściwie zinterpretować, ponieważ przeszkadzały temu inne płótna, zawieszone za blisko siebie. Niemniej poważnym mankamentem organizacyjnym, za który winę ponosi również Muzeum Narodowe w Zielonej Bramie, było fatalne wprost oświetlenie prezentowanych dzieł Jacka i Rafała Malczewskich. Mieli niemiłą okazję się o tym przekonać wszyscy odwiedzający ekspozycję. Światło niejednokrotnie odbijało się od zawerniksowanych płócien. Efekt ten nie był korzystny, a jedynie skutecznie uniemożliwiał wygodne oglądanie i kontemplowanie dzieł Malczewskich.

Pomimo tych drobnych defektów ze strony organizacji wydarzenia artystycznego, jednak w gdańskim Muzeum Narodowym, wielbiciele malarstwa, zwłaszcza ci, którzy upodobali sobie twórczość Jacka i Rafała Malczewskich, mieli szansę na zobaczenie wielu ich dzieł i ich zestawienia ze sobą. Wystawa „Jacek i Rafał Malczewscy” cieszyła się dużą popularnością. Powodem tego było między innymi to, że pozwalała ona na zobaczenie kilku bardzo rzadko prezentowanych obrazów należących do prywatnej kolekcji Malczewskich. Dzieła te pokazują sztukę twórców z nieco innej strony. Wystawę można było oglądać w Zielonej Bramie aż do końca stycznia 2012 roku.