Miasto Zdarzenie

W Gdańskiej Galerii Miejskiej 2, 29 sierpnia 2011 roku zorganizowano wernisaż wystawy Doroty Nieznalskiej. Najnowsza ekspozycja znanej artystki nosi nazwę „Miasto Zdarzenie – Re-Konstrukcja Przemocy”. Gdańska Galeria Miejska przeżyła prawdziwe oblężenie z uwagi na organizację tej interesującej wystawy. Okazało się nawet, że jej niewielka siedziba jest niewystarczająca dla wszystkich chętnych, którzy chcieli zobaczyć wystawę Doroty Nieznalskiej w dniu wernisażu. Niestety, ale nie wszystkie osoby, które pojawiły się przed Gdańską Galerią Miejską 2 mogli wejść do środka. Na znajdującym się w Gdańsku Starym Mieście pojawiło się liczne grono miłośników sztuki. Jak widać, sztuka Doroty Nieznalskiej ma szerokie grono zwolenników, a nawet należałoby powiedzieć – entuzjastów.
Autorska wystawa Doroty Nieznalskiej była sporym wydarzeniem towarzyskim. Nie bez znaczenia dla takiej popularności ekspozycji Nieznalskiej było to, że niemalże 10 lat temu jej inna instalacja „Pasja” stała się powodem wybuchu głośnej afery. Dziś artystka powróciła do Gdańska, żeby pokazać swoje najnowsze dzieła. Wystawa „Miasto Zdarzenie – Re-Konstrukcja Przemocy” była nagrodą w zeszłorocznym Gdańskim Biennale Sztuki, który odbywał się pod hasłem „Tożsamość miejsca”. Laureatką Biennale Sztuki 2010 została właśnie Dorota Nieznalska i z tego tytułu mogła zorganizować swoją autorską wystawę w Gdańskiej Galerii Miejskiej. Tematykę rozpoczętą podczas ubiegłorocznego święta sztuki w Gdańsku artystka kontynuowała właśnie poprzez stworzenie wystawy „Miasto Zdarzenie”.
Ekspozycja Doroty Nieznalskiej obejmuje swym zasięgiem sześć różnych instalacji i obiektów. Wszystkie elementy wystawowe nawiązują w pewien sposób do przestrzeni miejskiej Gdańska. Autorka wyjaśnia, że stanowią one pewną, osobistą refleksję na temat przemocy – w różnym rozumieniu i wymiarze. Oglądający wystawę mogli się przekonać o tym, że Dorota Nieznalska podejmowała znany wszystkim temat. Skromna wystawa jej dzieł nie mówi więc nic nowego, co i tak już wszyscy wiedzą. Przemoc jest była i najprawdopodobniej wciąż będzie istniała w przestrzeni miejskiej.
Wystawa pod hasłem „Miasto Zdarzenie”, która prezentuje instalacje Doroty Nieznalskiej, jest pewnym połączeniem sztuki, ale i z drugiej strony jest to praca badawcza, która traktuje o problemach przemocy od strony nie tylko społecznej, ale i nawet o wymiarze historycznym.
Organizatorzy wystawy „Miasto Zdarzenie” w Gdańskiej Galerii Miejskiej oraz krytycy twierdzą, że współczesna sztuka krytyczna niejako wymusza na odbiorcach sporych kompetencji interpretacyjnych. Przy okazji prezentowania nowego projektu artystycznego Doroty Nieznalskiej okazało się, że widz musi wykazać się względem współczesnej sztuki krytycznej jednocześnie pozytywnym i łaskawym podejściem. Co ciekawe, powinien on nawet naiwnie spojrzeć na prezentowane dzieła, aby je w pełni zrozumieć i w odpowiedni sposób zinterpretować. Krytycy, którzy widzieli już dzieła Nieznalskiej mówią, że trudno doszukać się w nich jakichkolwiek świeżych, oryginalnych idei, czy też zaskakujących wniosków. Stanowią one raczej powielenie tego, co już wiadomo i co już było w sztuce.
Jak już zostało powiedziane, ekspozycja prezentowana w Galerii Miejskiej w Gdańsku autorstwa Doroty Nieznalskiej obejmuje sześć instalacji i obiektów. Godnym uwagi, największym obiektem na wystawie „Miasto Zdarzenie” jest obiekt o nazwie „Re-konstrukcja z dnia 16.12.1981”. Instalacja ta złożona jest z ogromnej repliki prezentującej legendarną już Bramę nr. 2 stoczni. Po ogłoszeniu w 1981 roku w grudniu stanu wojennego w Polsce brama ta została staranowana przez wojskowy czołg. To nie jedyny element niniejszej instalacji. Oprócz niego w jej skład wchodzą trzy archiwalne fotografie, jak i wspomnienia Mariana Maćki, będącego w latach stanu wojennego stoczniowcem. Był on jednocześnie uczestnikiem wydarzeń grudniowych z 1981 roku. Dzieło prezentuje powyginane i zmasakrowane przez wojskowe czołgi bramy w kontekście miejsca i tematu przemocy. Symbolika instalacji jest łatwa do odgadnięcia, ale i tak obiekt ten jest bardzo dobrze recenzowany przez krytyków, choć nie jest to najlepsza praca Nieznalskiej, którą można zobaczyć na wystawie w Gdańsku.
Duże wrażenie na widzach, którzy byli obecni na wystawie „Miasto Zdarzenie” Doroty Nieznalskiej, zrobiła instalacja pod tytułem „Zbrodnia”. Autorka wykonała ją w 2010 roku na potrzeby wrocławskiego Przeglądu Sztuki SURVIVAL. Instalacja ta była już prezentowana szerokiej publiczności, bowiem jej premiera miała miejsce w przestrzeni zbudowanego w 1942 roku Bunkra Strzegomskiego. Instalacja „Zbrodnia” nawiązuje do tematu przeglądu „Architektura jako miejsce zbrodni”. W chwili obecnej obiekt Nieznalskiej został przeniesiony do Gdańska. W tamtejszej, miejskiej galerii trafił on na podobny kontekst historyczny. Dodatkowo, idealnie wkomponował się on w temat ideologizowanej przemocy i neonazizmu w Polsce. Instalacja została oświetlona czerwonym światłem, sprawiającym upiorne wrażenie. „Zbrodnia” obejmuje ogromny wiatrak, którego ramiona mają kształt swastyki. Są to dużej wielkości skrzydła-noże, które obracają się jakby w zwolnionym tempie. Patrzący na instalację twierdzą, że jednocześnie jest ona przerażająca i intrygująca.

Teraźniejsza część ekspozycji, która jest prezentowana w Gdańskiej Galerii Miejskiej, obejmuje dwie instalacje wideo. Jedna z nich nosi nazwę „Mowa nienawiści”, zaś druga instalacja to „Lechia Gdańsk. Projekt badawczy dotyczący mowy nienawiści w przestrzeni publicznej Gdańska”. Warto podkreślić, że pomimo zawiłej, nieco pompatycznej nazwie, druga z instalacji jest po prostu serią zdjęć kibicowskich graffiti, jakie można obejrzeć na murach w całym mieście. Według krytyków instalacja ta byłaby nawet ciekawa dla widzów, ale jej autorka zupełnie niepotrzebnie obok zdjęć zaprezentowała suche, banalne definicje takich pojęć jak przemoc.
Tożsamo została zaprezentowana instalacja „Mowa nienawiści”. Początkowo sam pomysł stworzenia tego dzieła był bardzo dobry i spotkał się z pozytywnym przyjęciem. Niemniej jednak jego banalne wykonanie zrujnowało samą ideę. Najpierw w instalacji wideo widoczny był napis „Twój honor, twoja rasa”, który stopniowo czerniał. Umieszczony był na murze kolejowego wiaduktu i powoli wyodrębniał się z tego szarego tła. Następnie, widzom ukazywała się definicja hasła w Wikipedii „Obóz Narodowo-Radykalny”.
Nieznalska w obu instalacjach wykorzystała powszechnie dostępną wiedzę, która nie zawsze jest rzetelna. Wikipedia chyba nie jest najlepszym źródłem informacji, nawet dla artystów niezależnych. Widzowie mogli uznać widząc instalacje wideo autorstwa Nieznalskiej, że artystka postrzega ich za bezrefleksyjnych odbiorców graffiti, którzy nie potrafią nawet odnaleźć w tej prostej, internetowej encyklopedii haseł traktujących o nienawiści i ksenofobii, jakie stoją tak właściwie za wielce popularnymi hasłami na murach miejskich w Gdańsku. Odbiorcy byli wyraźnie zniesmaczeni, albo co najmniej zawiedzeni tym, czym „uraczyła” ich Dorota Nieznalska.
Młoda artystka, autorka głośnej w Polsce, skandalicznej instalacji „Pasja”, uprawia sztukę krytyczną. Z definicji ten nurt ma pobudzać odbiorców dzieła do samodzielnego myślenia. Tymczasem, Nieznalska bynajmniej na to nie pozwoliła. Nie stworzyła możliwości spojrzenia na problem z zupełnie innej perspektywy, na pierwszy rzut oka zupełnie niezauważalnej. Bagatelizowane problemy społeczne zostały takimi, jakimi są, zamiast wydobyć na światło dzienne ich korzenie. Sztuka krytyczna Nieznalskiej bynajmniej nie powoduje, ze odbiorcy przestają powierzchownie postrzegać świat. Nadal będą się kierowali w swoim działaniu pewnymi stereotypami, które boleśnie godzą w niektóre kwestie, bliskie Dorocie Nieznalskiej.
Artyści uprawiający sztukę krytyczną na ogół w swoich dziełach odwołują się do kontrowersji i skandalu, aby nagłośnić problemy, którymi się zajmują. Taka taktyka w większości przypadków jest ryzykowna, ale skuteczna. Słowem, cel uświęca środki. Nieznalska tworząc instalacje „Miasto Zdarzenie” niejako odcięła się od swojego wcześniejszego wizerunku skandalistki. Nie wzbudziła oczekiwanego zainteresowania, traktując tematy nienawiści, nietolerancji, przemocy i ksenofobii bardzo łagodnie i powierzchownie. Efektem jej działania było zaprezentowanie nijakiej wystawy, na której widz może się wręcz nudzić. W żadnym przypadku nie skłania ona do refleksji i głębszych przemyśleń. Widzowie i krytycy spodziewali się czegoś większego, bardziej ideowego, co przyciągnie tłumy. Tymczasem przyszło po prostu rozczarowanie.
„Miasto Zdarzenie – Re-Konstrukcja Przemocy” można obejrzeć w Gdańskiej Galerii Miejskiej 2 znajdującej się przy ul. Powroźniczej 15/16, aż do 30 września. Wystawa Doroty Nieznalskiej jest czynna codziennie, oprócz poniedziałków, a wstęp na nią jest bezpłatny.