Artysta.pl na Facebooku

Robert Sobota rysuje Sylvię Plath - Kobieta Łazarz

Kobieta Łazarz (Lady Lazarus)

Znów tego dokonałam.
Raz na dziesięć lat
Udaje mi się –

Coś jakby cud chodzenia, w skórze
Świetlistej jak nazistowski abażur,
Z prawą nogą,

Jak przycisk do papierów,
Z twarzą bez rysów, pod żydowską
Chustą śmiertelną.

Odchyl serwetkę –
O, wrogu mój.
Czy cię przerażam?

Nosem, oczodołami, pełnym uzębieniem?
Kwaśność oddechu
Już jutro ustąpi.

Jeszcze trochę, a mięso,
Pokarm jamy grobowej
Znowu obłoży mnie, jak swoją,

Kobietę uśmiechającą się.
Mam zaledwie trzydzieści lat.
I tak jak kot, umieram do dziewięciu razy.

Ten to jest Trzeci Raz.
O, co za młocka
Tak unicestwiać dekadę po dekadzie.

Jaka to masa włókien.
Tłum chrupiący orzeszki
Ciśnie się, by zobaczyć,

Jak odkrywają mi rękę i nogę –
Wielki strip-tease.
Panowie i panie,

To są moje ręce,
Moje kolana,
Sama skóra i kości? Być może,

Lecz jednak jestem tą samą, w każdym calu, kobietą.
Pierwszy raz to się zdarzyło, gdy miałam dziesięć lat.
Wtedy to był przypadek.

Za drugim razem postanowiłam
Wytrwać do końca i już nie powrócić.
Kołysałam się, zamknięta

Jak muszla.
Musieli przywoływać mnie i przywoływać,
I zbierać ze mnie robaki jak przyklejone perły.

Umieranie,
Jak wszystko, jest umiejętnością.
Ja ją posiadam w stopniu wyjątkowym.

Ja tak to robię, że boli jak diabli.
Ja tak to robię, że naprawdę to czuć.
Można powiedzieć, że mam powołanie.

Żadna sztuka odstawić to w celi.
Żadna sztuka odstawić to na amen.
Lecz ta widowiskowość

Powrotu w biały dzień,
W to samo miejsce, między te same twarze i te same prostackie
Ubawione okrzyki.


„Cud! Cud!”
To mnie dobija.
Jest ustalona opłata

Za zerknięcie na moją bliznę, ustalona opłata
Za posłuchanie serca,
Które naprawdę mi bije.

I jest opłata, bardzo słona opłata
Za słowo, za dotknięcie,
Albo za trochę krwi,

Za kosmyk moich włosów albo strzępek sukni.
Tak, tak, Herr Doktor.
Tak, Herr Wrogu.

Jestem twoim dziełem,
Jestem twoim walorem,
Bobaskiem ze szczerego złota,

Który roztapia się w krzyk.
Skręcasz mnie i przypiekasz.
Nie łudź się, proszę, że nie doceniam, co to troskliwa opieka.

Popiół, popiół –
Grzebiesz i mieszasz.
Kości, mięso, było i nie ma.

Kawałek mydła,
Ślubna obrączka,
Plomba złota.

Herr Boże, Herr Lucyferze,
Czujności
Nie zdejmuj z lic.

Bo z prochów
Wstaję, czerwonowłosa,
I pożeram ludzi jak nic.

Tłum. Jan Roztworowski

Komentarz (Światosław Nowicki)


Analizując wiersz Lady Lazarus skupmy się na oczywistościach.
W wierszu Lady Lazarus Sylvia Plath:
• Opisuje swoje trzy próby samobójcze. Pierwsza w wieku 10 lat była przypadkowa. Druga w wieku 20 lat miała być w zamyśle ze skutkiem śmiertelnym, ale ją odratowano. Trzecia – opisana na krótko przed faktycznym samobójstwem w lutym 1963 roku – miałaby być (na razie jako kreacja poetycka) dokonana w wieku 30 lat jako przedstawienie teatralne na użytek widzów. 30 lat Sylvia Plath skończyła 27.X.1962.
• W wizji własnej trzeciej próby samobójczej pojawiają się u Sylwii Plath motywy z Holocaustu. Ona sama wchodzi w tym wierszu jakby w rolę Żydówki zamordowanej w Oświęcimiu czy w innym obozie zagłady. Opisuje zrobiony z jej skóry abażur, przywołuje takie oświęcimskie rekwizyty jak odbierane mordowanym Żydom cenne rzeczy: ślubną obrączkę, złotą plombę, pojawia się też kostka mydła, zrobionego zapewne z ludzkiego tłuszczu, i wreszcie popiół ze spalonych w krematoriach ciał – popiół z kości, mięsa, które były, ale już ich nie ma.
• Sama wczuwając się w rolę ofiary Holocaustu, odpowiedzialnością za zbrodnie hitlerowskie obarcza własnego ojca. Jej ojciec, Otto Plath, zmarły w roku 1940 obywatel amerykański pochodzenia niemieckiego, był profesorem biologii na uniwersytecie w Bostonie i ze zbrodniami faszystów nie miał nic wspólnego. Co najwyżej mógł ponosić odpowiedzialność za przemoc rodzinną, której doświadczyła w dzieciństwie jego córka. To do swego ojca Sylvia Plath zwraca się w tym wierszu per „Mój wrogu”, „Herr Doktor”, Herr Wróg”, „Herr Bóg”, Herr Lucyfer”, używając celowo wyrazu niemieckiego Herr (pan). Ponieważ ojciec już od przeszło dwudziestu lat nie żyje, Sylvia Plath przywołuje wspomnienie siebie samej z dzieciństwa, kiedy była złotowłosym dzieckiem, skarbem swojego ukochanego tatusia (the pure gold baby).
• Na końcu wiersza autorka przeobraża się z ofiary w mścicielkę-wampira z ognistymi włosami, pożerającą swych oprawców, utożsamionych tak jakby w ogóle z mężczyznami. Może jest to jakaś solidarność z matką, Aurelią Schober, z rodziny austriackiej pochodzenia żydowskiego, solidarność wymierzona przeciwko wspólnemu oprawcy symbolizującemu już teraz nie faszystów, lecz mężczyzn? Teraz nie jest to już odratowanie niedoszłej samobójczyni, lecz zmartwychwstanie po śmierci. Ta mścicielka z jednej strony odradza się jak feniks z popiołów – z popiołów pomordowanych i spalonych w krematoriach Żydów (ostatnia, dwudziesta ósma zwrotka), a z drugiej strony jest wskrzeszonym Łazarzem płci żeńskiej, której nadgniłe mięso na powrót przylega do kości i ożywa (szósta zwrotka).
• Widowisko aranżowane przez samobójczynię ma się odbywać na oczach „tłumu chrupiącego orzeszki, który ciśnie się, by zobaczyć”, „wznosząc prostackie, ubawione okrzyki”. Może chodzi o to, żeby wstrząsnąć ich sumieniami, może i ich dosięgnąć ma zemsta kobiety wampira? To, że chodzi o samobójstwo-spektakl, a nie o samobójstwo mające na celu skończenie z sobą, najlepiej oddaje przekład Roztworowskiego: „Żadna sztuka odstawić to w celi (w komórce?), żadna sztuka odstawić to na amen”. Ale prawdziwą sztuką jest zrobienie tego theatrical, w teatralnej oprawie jako widowisko mające wstrząsnąć gawiedzią. Ten trop prostackiego tłumu przywodzi z kolei na myśl archetypową scenę śmierci Jezusa Chrystusa, którego widzowie obrzucali obelgami, pluli na niego itp. – i tym samym brali na siebie część odpowiedzialności za jego śmierć.
• Motyw tatusia odpowiedzialnego za zbrodnie hitlerowskie rozwinięty został w wierszu „Tatuś” (Daddy). Wiersz ten wyraźnie wskazuje, o kogo chodzi Sylwii Plath w wierszu Lady Lazarus, kiedy zwraca się do swego wroga.



Dodał: Światosław Nowicki

Niedziela 2 grudnia 2012 10:09

Ilość odsłon: 1551

Ocena: 0 (Głosów: 0)
Zaloguj się aby móc głosować.

Komentarze

Nie znaleziono komentarzy

Promowane miejsca
Old Timers Garage
Old Timers Garage
Klub prezentujący koncerty na żywo i na najwyższym poziomie. Utrzymany w klimacie...

śląskie / Katowice

Meskalina
Meskalina
Tu songwriterzy czarują publiczność, jazzmani przypominają o dekadach dekadencji, a laptopowi...

wielkopolskie / Poznań

Filharmonia Wrocławska im. Witolda Lutosławskiego
Filharmonia Wrocławska im. Witolda Lutosławskiego
Filharmonia oferująca szeroki repertuar, zarówno w wykonaniu własnego zespołu jak i gości z...

dolnośląskie / Wrocław

Zbiornik Kultury
Zbiornik Kultury
Młoda kultura potrzebuje przestrzeni. Zanim zdefiniują się hierarchie, zanim usankcjonują się...

małopolskie / Kraków

Teatr Lalek Pleciuga
Teatr Lalek Pleciuga
Teatr Lalek PLECIUGA jest miejską instytucją kultury, która od 1953 roku prężnie funkcjonuje...

zachodniopomorskie / Szczecin