Rzeźby z góry Ślęży.

Góra Ślęża to najwyższy szczyt Polski na północ od Sudetów. Jej wysokość to 718 m. n.p.m. Chociaż sam grzbiet nie jest szczególnie wysoki, to różnica poziomów w stosunku do otaczającej masyw równiny sprawia, że góra robi duże wrażenie. Między V a VIII wiekiem p.n.e. góra stanowiła święte miejsce dla ludzi kultury łużyckiej i Ślężan oraz związana była prawdopodobnie z kultem słońca. Pierwsze zagadkowe kultowe rzeźby odkryto tu w 1730 roku. Fascynujące zbiory archeologiczne, zawierające szkielety ludzkie, naczynia, narzędzia i ozdoby prezentuje obecnie Muzeum Ślężańskie. Zaledwie kilka kroków od niego możemy podziwiać właśnie jedną ze starożytnych rzeźb, odnalezioną w tych okolicach. Wszystkie rzeźby wykonane zostały z szarego granitu i przedstawiają postaci zwierzęce i ludzkie. Wspomniane rzeźby stanowią jedną z największych zagadek ślężańskich. Pierwszym z szeregu znalezionych posągów był Niedźwiedź. Chociaż niektórzy twierdzą, że bardziej przypomina dzika lub lwa. Kolejne to postać ludzka z rybą, zwana „panną z rybą”, następny Niedźwiedź, Mnich i Grzyb. W ostatniej z nich uczeni dopatrują się również fragmentu uproszczonej postaci ludzkiej, a dokładniej - dolnej części człowieka od stóp do pasa, najprawdopodobniej mnicha. Badacze nie są zgodni co do tego, kiedy każda z rzeźb powstała, kto jest ich autorem oraz jaką funkcję spełniały. Jedni w rzeźbach tych widzą dzieła ludności kultury łużyckiej z końca epoki brązu i początków epoki żelaza, inni datują je dopiero na wiek XII. Na szczycie Ślęży znajduje się sanktuarium, którego rozkwit wiązany jest z osadnictwem celtyckich Bojów. Popularne są więc teorie o celtyckim rodowodzie rzeźb ślężańskich. Naukowcy powołują się na podobieństwo posagów przedstawiających postacie zwierzęce do wytworów celtyckiej sztuki plastycznej, odkrytych w innych miejscach Europy. Zwierzęta takie jak dzik czy niedźwiedź miały swoje miejsce w celtyckiej mitologii. Gdyby tak było, niedźwiedzie ze Ślęży byłyby symbolem celtyckiej bogini Artio, natomiast dzik uosabiałby boginię Arduinę. Jednak oba te zwierzęta występują również w innych mitologiach euroazjatyckich, więc dowód ten jest mało przekonywujący. Wszystkie rzeźby znalezione w okolicy Góry Ślęży łączy jeden element, a mianowicie ukośne krzyże. Krzyże te obecne są również na wielu okolicznych blokach skalnych, na głazie gabrowym u podnóżom Plasterek, na kamieniu gabrowym na Drodze Ślężan tuż za Rozdrożem pod Kamiennym Krzyżem czy chociażby na skale zwanej Kazalnica lub Głowa, znajdującej się na wierzchołku Stolnej. Dla Celtów ukośny krzyż był symbolem religijnym, oznaczającym słońce. Jednak równie dobrze mógł to być wtórnie umieszczony znak graniczny z 1209 roku. Wówczas bowiem Ślęża została podzielona między księcia Henryka Brodatego a Klasztor Najświętszej Marii Panny we Wrocławiu. Ale to nie wszystkie rzeźby odkryte na Ślęży. W 1892 roku odnaleziono tu przypadkiem fragment niedużej figurki przedstawiającej zwierzę podobne do skrzydlatego smoka. Rzeźbę nazwano „sfinksem” i przewieziono do Wrocławia, gdzie zaginęła podczas II wojny światowej. W pobliżu rzeźby postaci z rybą i niedźwiedzia, w latach 1908-1910 prowadzono prace wykopaliskowe. Znaleziono wówczas uszkodzoną głowę zwierzęcia, która miała średnicę około 20 cm oraz duże, okrągłe oczy. Uznano ją za głowę owego sfinksa. Kolejną figurkę, odkryto również pół wieku temu w murach kościoła a ostatnią, przypominającą fragment korpusu uskrzydlonego stwora, kilkanaście lat temu pod amboną kościoła, gdzie wykopalisk dokonywali archeolodzy z Uniwersytetu Wrocławskiego.