Wystawa Stanisława Szukalskiego

Stanisław Szukalski jest artystą polskiego pochodzenia, który swego czasu wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie dalej tworzył. Jednocześnie sprawował on opiekę nad młodym Leonardo, synem sąsiadów, którzy mieszkali obok niego. Sędziwy artysta potrafił na tyle zainspirować młodego chłopaka swą sztuką i miłością do niej, że ten zaczął się sam interesować różnymi formami artystycznego wyrazu.

W opowieści tej mowa o znanym, hollywoodzkim aktorze, który zrobił oszałamiającą karierę, w bardzo młodym wieku. Leonardo DiCaprio nie zapomniał o swoim mentorze i opiekunie. W jednym z wywiadów powiedział, że Stanisław Szukalski był dla niego wzorcem postępowania. Aktor wspiera jak może wszelkie akcje, których celem jest wypromowanie spuścizny pozostałej po Stanisławie Szukalskim.

Nie ulega żadnym wątpliwościom, że Szukalski tworzył oryginalne dzieła i był wybitnym artystą. Można się o tym przekonać na własne oczy w Domu Kopernika mieszczącym się w Toruniu. Jest to niewielka, skromna wystawa, która jednak przedstawia wrażliwość artysty i jego kunszt. Szukalski całe życie był rozdarty pomiędzy ojczyzną, a Stanami Zjednoczonymi. Jego rodzice zmuszeni byli wyemigrować do USA z uwagi na bardzo trudne warunki materialne w Polsce. Nastoletni Stanisław Szukalski pobierał nauki jeszcze w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, a po wyjeździe do Ameryki kontynuował naukę w Chicago Art. Institute. Miał niezaprzeczalny talent i mógł stać się jednym z najsławniejszych artystów, ale los zdecydował, że Szukalski nigdy się nie wzbogacił.

Dopiero małżeństwo z zamożną córką amerykańskiego lekarza zdecydowanie poprawiło jego byt. Niestety, znów losy Szukalskiego się skomplikowały i to na dodatek na jego własne życzenie. Zakochał się w niani swojego dziecka. Rozwód przebiegł bardzo szybko, a polski artysta pozostał bez przysłowiowego grosza przy duszy.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego Stanisław Szukalski podejmował się w sposób bardzo dynamiczny, kontrowersyjnej działalności, czemu w zasadzie zawdzięcza miejsce a kartach historii polskiej sztuki. Organizował on bowiem w 1923 roku wystawę w stołecznej Zachęcie. Rzeźby zaprezentowane wówczas przez Szukalskiego zdecydowanie były inne od wszystkiego, co dotychczas było znane w naszym kraju. Krytycy twierdzą, że miały one coś w sobie mocarnego i hiperbolicznego. W swej twórczości Szukalski inspirował się słowiańskim folklorem i włoskim futuryzmem, co w połączeniu dało zadziwiające rezultaty. Nie wszystkim oczywiście przypadły one do gustu. Byli i tacy, którzy mocno krytykowali twórczość Szukalskiego. W grupie tej między innymi znalazł się Jarosław Iwaszkiewicz. Napisał on nader nieprzychylny artykuł o Stanisławie Szukalskim.

Iwaszkiewicz, a także i inne osoby, utworzyły środowisko negatywnie nastawione do pracy artysty. Pomimo, że Szukalski wygrał niegdyś konkurs na stworzenie pomnika Mickiewicza w Wilnie, to jednak trzeba było podjąć decyzję o wstrzymaniu realizacji wizjonerskiej pracy, ponieważ odbywało się wiele publicznych protestów przeciwko takiej praktyce.

Jak widać, oprócz entuzjastów twórczości Szukalskiego, znaleźli się i tacy, którzy co najmniej wrogo reagowali na jego działalność. Niemniej jednak, przeciwko nim stanęli wręcz fanatyczni wyznawcy, którzy ślepo zapatrzeni byli w Szukalskiego. Pod koniec lat 20-stych ubiegłego stulecia stworzyli oni Szczep Rogate Serce, którego główną ideą było krzewienie pogańskich idei, jakie bliskie były dawnej Słowiańszczyźnie. Dzięki członkom Szczepu Rogate Serce Stanisław Szukalski już przebywając na emigracji w Stanach Zjednoczonych, został zaproszony oficjalnie przez rząd do swojej ojczyzny. Dzięki temu, w 10 lat później, Szukalski miał niepowtarzalną okazję tworzenia prestiżowych, patriotycznych pomników w Polsce. Niemniej jednak, zlecenie to zostało przerwane, a śmiałe projekty artysty po prostu przepadły. Wszystko przekreśliła II wojna światowa. Wybuch walk w Polsce spowodował, że Szukalskiemu przyszło wegetować znów w Stanach Zjednoczonych.

Jednakże, to pozwoliło mu na nawiązanie owocnej współpracy z Salvadorem Dali przy dekoracjach do filmu „Urzeczona”, w reżyserii legendarnego już Hitchcocka. Wszystko to nie przyczyniło się już do tego, aby Stanisław Szukalski mógł zrobić międzynarodową karierę.

Artysta zmarł w 1987 roku, w swojej ojczyźnie został niemalże całkowicie zapomniany, podczas gdy przez całe swoje życie wyraźnie podkreślał fakt, że był Polakiem. Szczycił się swoim pochodzeniem. Warto zaznaczyć, że był nawet twórcą teorii zermatyzmu, w ramach której uparcie twierdził on że wszystkie języki światowe pochodzą od jednego źródła, a mianowicie od języka polskiego.

W Domu Kopernika w Toruniu począwszy od inauguracji 14 października 2011 roku aż do 15 lutego 2012 roku będzie można podziwiać choć niewielki fragment twórczości tego niezwykłego artysty. Wystawa toruńska dotyczy wycinku patriotycznych fascynacji Stanisława Szukalskiego. Otóż, artysta ten między innymi był zafascynowany osobą Mikołaja Kopernika. Całkiem niedawno w archiwach toruńskiego muzeum znalazło się kilka prac artysty, które dotyczyły właśnie tego wybitnego astronoma. Były to między innymi medale, monety i litografie. Wystawa w Toruniu nosi tytuł „Mikołaj Kopernik w twórczości Stanisława Szukalskiego”.